Układ pokarmowy to fantastyczny i harmonijnie działający system. Pozwala nam przyjmować pokarm, trawić go, dostarczać organizmowi niezbędnych składników energetycznych oraz tych potrzebnych do budowy i odnowy własnych tkanek, a także wydalać niestrawione resztki pokarmowe.

Gdy słyszymy o trawieniu, myślimy- żołądek! Trawienie w jamie ustnej? A to dobre! Tymczasem rzeczywiście trawienie rozpoczyna się już w jamie ustnej i jest kontynuowane w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego – w żołądku i dwunastnicy. Chociaż jama ustna jest łatwo dostępnym dla nas fragmentem układu trawiennego, bywa równie często zaniedbywany co narządy głęboko schowane pod powłokami ciała.

 

Poniżej opiszę funkcję jamy ustnej i znajdujących się w niej gruczołów dodatkowych, omówię jaki proces trawienny w niej zachodzi oraz jak dbać o higienę jamy ustnej.

 

trawienie w jamie ustnej

 

Jama ustna

O co tyle zamieszania z tym dokładnym przeżuwaniem?

Gdy Internet obiegła informacja ile dokładnie razy należy przeżuć każdy kęs pokarmu, stała się ona bardziej tematem żartów niż przykładnym wzorcem postępowania. W żadnym przypadku nie będę Was namawiać do tej metody, gdyż jest absurdalna. Mimo to dostrzegam jej mały atut, a mianowicie początkowo może posłużyć do wyrobienia korzystnego nawyku przeżuwania i pozbycia się tego złego nawyku jakim jest jedzenia w locie i połykanie wszystkiego niemalże w całości. Pisząc ten post zależy mi przede wszystkim, aby każdy zrozumiał od jak banalnych, codziennych czynności zależy nasze zdrowie. Po co nam zęby? Oczywiście żeby gryźć, a nie połykać pożywienie w całości. Nasz organizm jest piękną maszyną, która działa bez zarzutu jeśli o nią dbamy i wykorzystujemy olbrzymi potencjał.

 

Język i odczuwanie smaków

Oprócz zębów w jamie ustnej znajduje się także język, służący do narzucania pokarmu na zęby, a także formowania i przesuwania kęsów pokarmowych. Język to również narząd artykulacji, czyli tak dzięki któremu możemy się porozumiewać. Na języku, w kubkach smakowych, znajdują się receptory smaku – słodkiego na jego koniuszku, gorzkiego u nasady, kwaśnego na brzegach i słonego na początku języka.

źródło Grafika Google

Gruczoły ślinowe

Inaczej ślinianki, czyli gruczoły wytwarzające ślinę. Możemy je podzielić na duże gruczoły ślinowe (przyuszne, podżuchwowe, podjęzykowe) i małe gruczoły ślinowe (m.in.: podniebienne, policzkowe).

 

Ślina

A taka niepozorna…

przezroczysta, przejrzysta lub nieznacznie mętna ciecz o obojętnym lub lekko kwaśnym odczynie pH. Dzięki zawartości mucyny, która nadaje jej lepkość i gęstość, łatwiej jest nam formować i połknąć pokarm. Mucyny współtworzą też błonkę powierzchniową pokrywającą powierzchnie tkanek chroniąc je w ten sposób przed uszkodzeniami. Lizozym, który jest białkiem o charakterze enzymu, działa litycznie w stosunku do ściany komórkowej bakterii. Ponadto muramidaza, czyli inaczej lizozym, wykazuje aktywność także w stosunku do niektórych grzybów (np. Candida albicans) i wirusów (HIV-1). Gumy lecznicze z jej dodatkiem są stosowane w różnych dolegliwościach jamy ustnej i schorzeniach przyzębia. Kolejnym składnikiem śliny jest amylaza ślinowa będąca enzymem odpowiadającym za wstępne trawienie w jamie ustnej.

 

Chociaż ślina składa się z przeszło 99% z wody zawiera także różnorodne związki nieorganiczne i organiczne, a także martwe i żywe komórki. Te wymienione powyżej to tylko nieliczne, które powinnam wymienić. Składniki śliny umożliwiają utrzymanie prawidłowego pH śliny, reminalizację szkliwa, zaburzają metabolizm bakterii i grzybów, chelatują jony żelaza i tym samym hamuj rozwój bakterii dla których rozwoju niezbędny jest ten pierwiastek, uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej na obecne patogeny, a także wiele więcej.

 

jama ustna

 

Oczywiście jama ustna to nie tylko zęby, język i ślinianki produkujące ślinę. Choć te przeze mnie wymienione, jak sądzę, odgrywają najwyraźniejszą rolę w trawieniu.

 

Trawienie pokarmu w jamie ustnej

Amylaza Ślinowa

A dokładniej alfa-amylaza. Jest enzymem katalizującym reakcje rozkładu skrobi, którą znajdziemy np. w bulwie ziemniaka lub pieczywie. Skrobia jest polisacharydem, a więc wielocukrem, składającym się z dużej ilości cząsteczek glukozy połączonych wiązaniem a-glikozydowym. Pod wpływem tego enzymu,  odpowiedzialnego za hydrolizę wiązań alfa-1,4-glikozydowych, w dużym skrócie skrobia zostaje rozłożona do dwucukru maltozy i dekstryn, a my odczuwamy słodki smak. Pisałam już tutaj (patrz pkt. 3), że pożywienie roślinne odpowiednio długo przeżuwane zaspakaja potrzebę smaku słodkiego. Powyższe informacje potwierdzają i wyjaśniają ten fakt.

Maltaza

Jest enzymem kontynującym trawienie cukrów zapoczątkowane przez amylazę ślinową. Maltaza rozkłada bowiem maltozę do glukozy, która jest już cukrem prostym o słodkim smaku.

 

Lipaza Językowa

Jest to enzym znajdujący się tylko w ślinie niemowląt i zapoczątkowuje on proces trawienia tłuszczów. Lipaza językowa hydrolizuje (rozkłada) zawarte w mleku lipidy zbudowane z krótkich i średniej długości kwasów tłuszczowych.

 

 

Naturalna higiena jamy ustnej

Zrób sobie swoją pastę

Przepis na domową pastę to nic wymyślnego, wystarczy połączyć kilka składników. Zwykle jej bazę stanowi soda oczyszczona lub biała glinka. Zaznaczę jednak, że taka pasta nie jest przeznaczona do codziennego stosowania, gdyż podczas mycia dochodzi do mechanicznego zdzierania szkliwa, co przy dłuższym stosowaniu takiej pasty mogłoby mieć przykre konsekwencje. Można też pominąć te składniki i stworzyć sobie pastę z samego oleju kokosowego, ksylitolu i miętowego olejku eterycznego.

 

DIY: Pasta do zębów

Lekko podgrzewamy olej koksowy i odstawiamy do ostygnięcia. Zanim olej stężeje dodajemy do niego ksylitol, mieszamy do rozpuszczenia, a następnie dodajemy dowolny olejek eteryczny (nie zapachowy!). Tak powstała pasta ma właściwości antybakteryjne, ale przy tym wspomaga rozwój pożytecznych bakterii, pielęgnuje dziąsła i zapobiega stanom zapalnym. Ksylitol, który ze względu na swój słodki smak może stanowić również substytut cukru stołowego, ma działanie przeciwpróchnicze.

 

Płukanie ziołowym naparem

Podobnie jak domowa pasta może zastąpić nam tą kupną, ziołowe płukanki z powodzeniem zastąpią drogeryjne płyny do płukania jamy ustnej.  W zależności od surowca otrzymamy napar o odmiennym, choć zbliżonym działaniu. Najbardziej uzasadnione wydaje się być stosowanie do tego celu naparu rumianku, szałwii i mięty.

 

Goździki

Mamy już zamiennik pasty i płynu do płukania. Jakieś życzenia? Jak dla mnie brakuje jeszcze czegoś, co będzie w stanie szybko i skutecznie odświeżyć oddech gdy jesteśmy poza domem, przy tym naturalniejszym niż guma do żucia. Idealnie w punkt trafiają goździki. Goździki można ssać jak cukierki lub lekko przygryzać. Oddziałują one pozytywnie na zdrowie naszej jamy ustnej, a także na ogólny stan zdrowia poprawiając naszą odporność. Zawarty w nich eugenol działa znieczulająco i odkażająco.

 


ZOBACZ RÓWNIEŻ: ŻYWNOŚĆ EKOLOGICZNA. CZY EKOLOGICZNE ZNACZY LEPSZE?


 

Bibliografia:

Gadja E.; Lizozym – występowanie w przyrodzie, właściwości biologiczne i możliwości zastosowań; Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej; 2014(68): 1505-159.

Pol J.; Mucyny śliny ludzkiej –  ich rola i znaczenie; Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie; 2007(53):88

Takao Ishikawa; Amylaza. Wykrywanie aktywności enzymatycznej amylazy w ślinie; 2005.

POWIĄZANE WPISY

2 komentarze

  1. Odpowiedz

    Amanda

    6 września 2017

    Bardzo dużo przydatnych informacji w jednym miejscu co jest dużym atutem . Pastę do zębów będę robić na pewno a dopiero co się o niej dowiedziałam od ciebie : )

  2. Odpowiedz

    Sniffonia

    6 września 2017

    Świetny wpis! Dowiedziałem się z niego więcej niż podczas lekcji biologii, chociaż tamte wiedza to już dawno wyleciała mi z głowy. Muszę przyznać, że nigdy nie wpadł mi do głowy pomysł zrobienia swojej własnej pasty do zębów. Będę musiał spróbować twojego przepisu!

Dodaj komentarz